Zanim zapiszesz dziecko na psychoterapię... Psychoterapia dzieci i młodzieży
- 1 dzień temu
- 4 minut(y) czytania
Co warto zobaczyć, zanim uznasz, że problemem jest dziecko?
Przez cały rok czekamy na wakacje. Aż znikną poranne pobudki, szkoła, korki i codzienny pośpiech, mamy nadzieję, że w domu zrobi się spokojniej. Tymczasem wiele rodzin już po kilku dniach od zakończenia roku szkolnego odkrywa coś zupełnie innego.
Dzieci częściej się kłócą, nastolatek niemal nie wychodzi z pokoju, wspólny wyjazd zamiast odpoczynku kończy się napięciem. Rodzice coraz częściej zastanawiają się, co się właściwie stało... Nierzadko odpowiedź brzmi: "nic nowego". To nie wakacje stworzyły problem. Może po raz pierwszy od wielu miesięcy wszyscy spędzacie ze sobą tyle czasu, że to, co wcześniej przykrywał rytm codziennych obowiązków, stało się widoczne.
To dobry moment, żeby przyjrzeć się nie tylko zachowaniu dziecka, ale także temu, jak funkcjonuje cała rodzina.
Już to napisałam nieraz, nieraz powiedziałam na sesji, ale powtórzę, bo ten banał jest prawdą:
Dziecko nie funkcjonuje w próżni!
Kiedy dziecko zaczyna sprawiać trudności, najłatwiej uwagę skupić na nim. To ono krzyczy, wycofuje się z kontaktu, odmawia współpracy albo reaguje złością. Naturalnie pojawia się pytanie "co jest z nim nie tak?". Z perspektywy psychologii rozwojowej i psychoterapii systemowej jest to początek rozumienia sytuacji.
Po co dzieci są niegrzeczne?
Zachowanie dziecka trudno rozpatrywać w oderwaniu od relacji, w których żyje. Rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza, ważne wydarzenia życiowe czy sposób komunikowania się w domu tworzą kontekst, który wpływa na to, jak dziecko przeżywa i wyraża swoje emocje. Często reaguje "w naszym imieniu". Dziecko może być pierwszą osobą, u której napięcie staje się najbardziej widoczne.
Wakacje nie tworzą problemów - ujawniają je
W ciągu roku szkolnego życie rodzinne ma określoną strukturę i rytm. Każdy ma swoje obowiązki, schematy, miejsca, godziny wyjść i powrotów. Wiele konfliktów po prostu nie ma kiedy wybrzmieć. Wakacje zmieniają ten rytm. Jest więcej wspólnych posiłków, więcej rozmów, więcej okazji do bycia razem, ale także więcej sytuacji, w których ujawniają się różnice potrzeb, oczekiwań i sposobów reagowania.
Jeżeli codziennie wracacie do tych samych kłótni, dziecko coraz częściej zamyka się w swoim pokoju albo wspólne wyjścia kończą się frustracją, warto potraktować to jako informację, a nie dowód, że coś jest nie tak z dzieckiem, czy nastolatkiem.
Psychoterapia dzieci i młodzieży? Zanim podejmiesz decyzję o psychoterapii
Pierwszym odruchem rodziców często jest szukanie specjalisty dla dziecka. Czasem jest to dobra decyzja, która może mu pomóc z wrażliwością, trudnościami z przetwarzaniem słuchowym, albo socjalizacją. Warto jednak wcześniej odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
Od kiedy pojawiły się trudności? Czy wydarzyło się wtedy coś ważnego?
Czy podobne zachowania występują w każdym środowisku, czy tylko w domu?
Czy problem pojawia się w określonych sytuacjach, czy towarzyszy dziecku niezależnie od okoliczności?
Jak wygląda codzienna komunikacja w rodzinie? Czy jest przestrzeń na rozmowę, czy kontakt ogranicza się głównie do organizowania dnia, stawiania wymagań i rozwiązywania konfliktów?
Te pytania nie zastępują diagnozy, ale pomagają natomiast lepiej zrozumieć, z czym naprawdę mierzy się rodzina.
Pomoc nie zawsze wygląda tak samo
Nie każda trudność dziecka oznacza konieczność rozpoczęcia psychoterapii. Czasem najbardziej pomocna okazuje się konsultacja rodzicielska, podczas której można uzyskać wsparcie w trudnej roli (tak, tak - rodzice nastolatków potrzebują go!), wspólnie uporządkować sytuację i zastanowić się nad kolejnymi krokami.
W innych rodzinach większą wartość ma wspólne spotkanie wszystkich domowników. Pozwala ono usłyszeć różne perspektywy i zobaczyć mechanizmy, które trudno dostrzec z poziomu codziennych konfliktów.
Bywa również, że rodzice chcą przede wszystkim lepiej zrozumieć rozwój dziecka i poszerzyć swoje kompetencje wychowawcze. W takich sytuacjach dobrym rozwiązaniem jest udział w warsztatach lub programie wspierającym dla rodziców.
Są także sytuacje, w których indywidualna psychoterapia dzieci i młodzieży jest najlepszą formą pomocy. Dotyczy to między innymi utrzymujących się objawów depresji lub lęku, doświadczeń traumatycznych, samouszkodzeń, poważnych trudności w relacjach z rówieśnikami czy wyraźnego pogorszenia codziennego funkcjonowania.
I takie, kiedy powinniśmy zacząć od siebie...
Forma pomocy powinna wynikać z rozpoznania potrzeb dziecka i jego rodziny, a nie z przekonania, że istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich.
Co zamiast pytania „co jest z nim nie tak?”
W gabinecie często słyszymy "Już nie wiem jak z nim postępować!”. Znacznie rzadziej pada pytanie „Co dzieje się między nami?”, a właśnie ono bardzo często otwiera drogę do faktycznej zmiany.
Objawy dziecka mogą pełnić określoną funkcję w systemie rodzinnym. Nie są problemem samego dziecka (trudności wychowawcze to problem dorosłych), lecz informacją o tym, że cały system doświadcza trudności wymagających zrozumienia.
Wakacje często dają więcej przestrzeni, żeby trudności stały się widoczne - poznajemy ludzi, z którymi żyjemy. Dobrze potraktować ten moment jako zaproszenie do zatrzymania się i zadania sobie pytania, czego potrzebuje Wasze dziecko i czego potrzebujecie jako rodzina.
Literatura
Carr, A. (2019). Family therapy and systemic interventions for child-focused problems: The current evidence base. Journal of Family Therapy, 41(2), 153-213.
Chirico, I., Andrei, F., Salvatori, P., Malaguti, I., & Trombini, E. (2020). The focal play therapy: An empirical study on the parent-therapist alliance, parent-child interactions and parenting stress in a clinical sample of children and their parents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(22), 8379.
Pinquart, M. (2017). Associations of parenting dimensions and styles with externalizing problems of children and adolescents: An updated meta-analysis. Developmental Psychology, 53(5), 873-932.